Onheilspellende berichten in de actualiteit over de verspreiding van cholera en het ontstaan van een heksenjacht op geloofsbelijders van de voodoo-religie, deden mijn wenkbrauwen onlangs fronsen. Herkende ik sommige stukken van deze situatie niet met passages uit het boek van DE SWAAN toen hij het had over de ingrijpende effecten van cholera? Ik meen hier zelfs een vergelijking te kunnen maken tussen het heden en het verleden met dat verschil: de tijd, met name 'slechts' een paar honderd jaar... Hieronder volgt mijn relaas.
Een situatieschets
In januari 2010 werd het armste land in de Caraïben getroffen door een alles verwoestende aardbeving. Een ongekende internationale hulpactie werd op poten gezet om het lot van de plaatselijke bevolking te verzachten. Enkele maanden na de aardbeving brak de cholera uit. Duizenden zijn er besmet en naar schatting een paar duizend mensen komen te overlijden aan deze 19de eeuwse ziekte[1]. Alsof dit nog niet genoeg is, ontstaat er op het Haïtiaanse platteland een heksenjacht op mensen die verdacht worden van het verspreiden van cholera met behulp van zwarte magie. Reeds tientallen mensen werden vermoord tijdens barbaarse lynchpartijen[2].
De rol van de overheid
DE SWAAN geeft in zijn boek ‘Zorg en de staat’ vanuit een historisch standpunt vooral reacties op het uitbreken van epidemieën. Een rechtstreeks effect was dat de rijke klasse zich ging wegtrekken uit de industriële centra waar de arbeiders in onhygiënische omstandigheden samenhokten. Een indirect effect was dat de opstoot van cholera-epidemieën in de 19de eeuw de rijkere klasse ertoe aanzette op een hygiënischer manier te leven. Deze propere manier van leven ging stelselmatig deel uitmaken van de etikette van de elite. Langs deze weg kon de elite zich qua levensstijl nog meer distantiëren van de lage sociale klasse. Wegens het gunstig effect van het treffen van hygiënemaatregelen, onstond geleidelijk aan de noodzaak stedelijke sanitaire en bestuurlijke hervormingen te treffen. Sanitaire voorzieningen zoals afzonderlijke rioleringen werden vervolgens in de steden aangelegd in het algemeen belang van de volksgezondheid. De collectivisering van deze publieke goederen werden gefinancierd door het heffen van gemeentebelastingen[3].
Nu is het echter zo dat Haïti op bestuurlijk vlak echter uitblinkt in een politiek zwak bewind waar corruptie en armoede onder de bevolking de grootste zekerheden in het leven zijn. Jarenlang hebben de Franse en Amerikaanse autoriteiten zich als oud-koloniale overheersers weinig ontfermd over dit land, waardoor de wortels gezaaid werden voor een politiek instabiel bestuur. Grote delen van de bevolking leven ver onder de armoedegrens in sloppenwijken[4]. Van stedelijke sanitaire en bestuurlijke hervormingen is er in de realiteit amper sprake. Velen berusten zich in deze situatie en zoeken hun toevlucht onder meer in de plaatselijke religie: voodoo.
De rol van religie
Een extra dimensie die hier een rol speelt in het omgaan met cholera, is deze van het geloof. Sedert 2003 is in Haïti ‘voodoo’, die een mix van elementen bevat uit Afrikaanse religies en de Rooms-Katholieke Kerk, erkend als een officiële godsdienst. Deze godsdienst erkent één god maar heeft ook elementen van zwarte magie en tovenarij. In het verleden hebben de meeste Haïtiaanse presidenten voodoo gesteund en vaak misbruikt als het hen goed uitkwam om aan de macht te blijven[5]. Radicale voodooaanhangers worden er dus niet toevallig vaak beschermd door de overheid.
Correcte informatie - reactie van de internationale gemeenschap
In een eerste instantie is het de plicht van de plaatselijke overheden om te wijzen op de werkelijke oorzaken van de verspreiding van cholera. Bij veel mensen ontbreekt de kennis dat niet religie, maar contact met vervuild water en uitwerpselen aan de basis liggen van deze epidemie. Barbaarse acties op basis van religieuze overtuigingen dienen streng bestraft te worden door de overheid.
Analoog naar het voorbeeld van Zimbabwe die kampte met een cholera-epidemie in 2008, mag een reactie van de internationale gemeenschap niet uitblijven[6]. De fondsen die ingezameld werden als gevolg van de aardbeving, dienen efficiënt besteed te worden voor de heropbouw en aanleg van sanitaire voorzieningen. Toezicht en ingrijpen waar nodig door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt voor zich. Het is in het belang van het welzijn van de bevolking dat er gebouwd wordt aan een goed en daadkrachtig politiek bestuur, waar sanitaire en bestuurlijke maatregelen evident deel van uit maken. Tenslotte heeft ieder mens op zijn minst recht op proper drinkwater en een dak boven zijn hoofd, hopelijk binnenkort ook alle Haïtianen!
[1] (2010, 3 december) “Voodoo-priesters verspreiden Cholera op Haïti met zwarte magie”. Geraadpleegd op 3 december 2010, op www.vandaag.be.
[2] DE SWAAN, A. (2004). Zorg en de staat. Amsterdam: Bert Bakker, p.133, 148.
[3]2010, 3 december) Bloedige heksenjacht in Haïti door cholera: al 15 gelyncht. Het Laatste Nieuws, www.hln.be.
[3]2010, 3 december) Bloedige heksenjacht in Haïti door cholera: al 15 gelyncht. Het Laatste Nieuws, www.hln.be.
[4] VAN DORSSELAER, I. (2010, 3 september) Latrines zijn niet sexy. De Standaard, p.42.
[6] Cholera-uitbraak in Zimbabwe in 2008-2009. Geraadpleegd op 26 december 2010, op http://nl.wikipedia.org/wiki/Cholera-uitbraak_in_Zimbabwe_in_2008-2009.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten